Ambahan: Photos & Poems

The ambahan is the traditional poetry of the Hanunuo Mangyans of Oriental Mindoro. It is usually written on bamboo in the Surat Mangyan, a centuries-old pre-Spanish script. The syllabic script and the ambahan poetry have complemented each other, contributing to their continued existence today.

MANGYANcover

 

(Ambahan 102)MANGYAN#06

Sabi ng isang Mangyan:
Ang wika ko’y pakinggan
Ito ngang kaisipan—
Mabuti ang ‘yong lagay
Ikaw, taga-kapatagan
Kaya taga-baybayan
Tabla ay ilang-ilang
Nagsahig nang mainam
Kaming taga-burulan
Kaya nasa burulan
aming kabihasnan
Sahig ay patpatan
Kugon lang ang bubungan
May taling baling-uway
Datapwa’t ‘to’y pakinggan
H’wag naman kalimutan
Ibon sa may igiban
Bukal itong inuman
Na kay lilim kung tingnan!

 

(Ambahan 13)MANGYAN#07

Sanhi po ng paglakad
sa kabundukan
Ang bilin po ni Inang
Kay Ama’y kawikaan:
“Pumar’on iho’t tingnan
Kaingin nating hawan
Baka matsi’y lamunan
Baboy ay mag-arumbang”
Akin nang pinuntahan
Kaingin nating hawan
Matsin ay wala naman
Ni baboy na ligaw man
Anu’t aking namasdan
Merong ibong ‘liitan
Sa kainging hinawan
Sa gilid na taniman
Baka bukas nandiyan
Pagdatal ng anihan!

 

(Ambahan 68)MANGYAN#03

O liyag, aking hirang
Kanina nang lumisan
Galing sa ‘king dingdingan
Palay na inanihan
Akin lang iniwanan
Hinangad kong katuwang
Di basta palay lamang
Sa lakad sa ilog man
Maging sa kaparangan
Kaakbay ko saan man
Kaabay sa higaan!

 

(Ambahan 6)MANGYAN#04

Noong ako’y muraan
Sanggol na sanggol pa lang
Karga pa sa kandungan
Inuugoy sa duyan
Sa kagagawang duyan
Hinehele ni Nanay
Hindi n’ya iniiwan
Sapo n’ya sa kandungan
O kay gandang nagdaan!
Muli sanang mahimlay
Sa banayad na duyan
Nang tunay kong mamasdan
Paglaki kong kariktan
Kayong taga-baybayan
Maging taga-burulan
Kung maaring puntahan
Pasyalan at pagmasdan
Punong namumukadkad
Alaala kailanman!

 

(Ambahan 3)MANGYAN#02

Huwag ka ngang umiyak
Hala ka at mapukaw
Pusang-ligaw sa gubat
Ngumiyaw, maghihiyaw
Wala kitang pambugaw
Sibat nati’y nawasak
Gulok nati’y nabingaw!

 

 

(Ambahan 4)MANGYAN#05

H’wag ka ngang magulo
May laog nanunubok
Mula gubat susugod
Wala kitang panghamok
Sibat nati’y napulpol
Itak ay anong purol!

 

 

 

(Ambahan 198)MANGYAN#09

Kay liwanag ng buwan
Sa balkunahe’y sinag
Paano naging ganyak
Luningning ay busilak
Kung tao s’yang katulad
Pipigilan kong tiyak
Sa buhok, siya’y hawak
Siguro sa damit man
Pa’no mapipigilan
May buwang nakasinag
Bituing kumikislap
May bundok kinublihan
May hinamugang patag
May tuktok na pinugad.

 

(Ambahan 5)MANGYAN#01

Anak, ‘wag kang ngumalngal
Hala ka, may bakulaw!
Sa dahilig do’n buhat
Tutuktok sa suliras
Kay tulis ng galamay
Wala kitang pamatay
Tong itak walang saysay
Kinalawang ‘yang sibat!

 

 

(Ambahan 38)MANGYAN#11

Kawayan sa Marigit
Pag tanaw ko, palapit
Labong pa siyang kay liit
Nang daanan ko pabalik
Siksikan mga tinik
Mainam nang pang-sahig!

 

 

 

(Ambahan 39)MANGYAN#10

Buli sa may kaingin
Noong s’ya pa’y musmusin
Hindi ko pinapansin
Nang gumulang, pagsapit
Tanggi ko ang lumain
Sariwa kong kukunin
Bayong kong lalalain
Lagi kong sasakbitin!

 

 

(Ambahan 27)MANGYAN#08

Kinakalong ni Nanay
Kinakandong ni Tatay
Sadya pang kamusmusan
Tunay akong paslit lang
Hangang sa kaingin man
‘Sinasama ni Tatay
Kahit pa utal-utal
Sanggol na walang muwang
Ngunit nang magka-minsan
Lumaki’t magkagulang
Akin namang nalaman
Kay Tatay, kawikaan
Kay Nanay, kasabihan
Malayo mang lakaran
Saan man ang abutan
Kung kasam-an ang datnan
Sila lang ang uwian!

 

(Ambahan 103)cropped-mangyanback.jpg


Dampa mo’y kainaman
Bahay n’yo pong gandahan
May dingding na banban
Patukurang kawayan
Kaming nasa bakuran
Kaming taga-burulan
Di dapat paghanapan
Di dapat panghinaan
Wala pong karupukan
Di dapat manghinayang
Dahil masisilayan
Yaong buling gandahan!

 

 

ambahan-courtship-3-a068

 

Photos by Lens and Beyond (Pastor Ernie)

More on Ambahan at http://mangyan.org/content/introduction-ambahan

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s